Om welke operatie het gaat
Wie zoekt naar de gevolgen van een prostaatoperatie, bedoelt meestal een van twee heel verschillende ingrepen.
De eerste is de operatie bij een goedaardig vergrote prostaat. Die komt in beeld als plasklachten blijven, ook na adviezen, oefeningen en medicijnen. De uroloog bespreekt dan de mogelijkheden en de voor- en nadelen. De bekendste ingreep is de TURP: via de plasbuis wordt het binnenste deel van de prostaat weggeschaafd, zodat de urine weer vrij kan stromen.
De tweede is de radicale prostatectomie bij prostaatkanker. Daarbij wordt de hele prostaat verwijderd. Voor de zaadlozing zijn de gevolgen van die twee ingrepen niet te vergelijken, en dit stuk behandelt ze daarom apart.
Wat er na een TURP verandert
Bij het klaarkomen sluiten de spieren rond de blaashals zich stevig af. Daardoor kan het zaadvocht maar één kant op: via de plasbuis naar buiten. Een TURP haalt weefsel weg in precies dat gebied. Sluit de blaashals daarna niet meer goed, dan loopt het zaadvocht de blaas in. Dat heet retrograde ejaculatie.
In de praktijk komt er bij het klaarkomen weinig of niets naar buiten, en is de eerste plas daarna troebel. Het orgasme zelf voelt meestal hetzelfde. De Britse NHS vat het samen als: geen zaadvocht bij het klaarkomen, maar seks voelt hetzelfde.
Schadelijk is het niet. Wel raakt het de vruchtbaarheid, omdat de zaadcellen niet naar buiten komen. Bij een kinderwens hoort dat vóór de operatie op tafel. Hoe retrograde ejaculatie verder werkt, ook bij medicijnen, staat in een apart stuk; hier gaat het om de operatie.
Hoe vaak het gebeurt
Een systematisch overzicht uit 2019 zette de gerandomiseerde vergelijkingen naast elkaar. Na een standaard-TURP behield 34 procent van de mannen een zaadlozing naar buiten. Bij ongeveer twee op de drie verdween die dus.
De Europese urologenrichtlijn noemt retrograde ejaculatie bij de blijvende complicaties van een TURP, naast erectieproblemen, vernauwingen en urineverlies.
Een meta-analyse uit 2022 verzamelde 151 studies met samen 20.531 patiënten. De conclusie: retrograde ejaculatie is een zeer vaak voorkomende bijwerking van prostaatchirurgie. De meeste minimaal invasieve ingrepen gaven geen meetbare toename. Opvallend is hoe het gemeten werd: in 44,4 procent van de studies gebeurde dat met meetmethoden die niet gevalideerd waren.
Voorlichting en ervaring zijn twee dingen
Dat de zaadlozing kan verdwijnen, staat in de voorlichting over een TURP, ook bij de NHS. Hoe dat voelt, is iets anders. Een Italiaans onderzoek uit 2026 maakte dat verschil zichtbaar.
Eenenzeventig mannen die zowel voor een TURP als voor een stoombehandeling in aanmerking kwamen, kregen eerst de gebruikelijke voorlichting en kozen een behandeling. Daarna gebruikten ze vier weken tamsulosine, een plasmedicijn dat zelf vaak de zaadlozing vermindert. Bij 35 van de 71 deelnemers gebeurde dat duidelijk.
Van die 35 veranderde een derde, 12 mannen, van keuze. Negen stapten van de TURP over op de stoombehandeling, drie kozen ervoor helemaal niet te opereren. Niemand ging de andere kant op.
Het is één klein onderzoek in één ziekenhuis, en de onderzoekers noemen het zelf verkennend. Het laat wel zien dat de voorlichting en de ervaring niet hetzelfde opleveren. Wie tamsulosine al gebruikt, kent dat gevoel vaak al; wat dat middel met de zaadlozing doet, staat in ons stuk over tamsulosine.
Ingrepen die de zaadlozing sparen
Er zijn twee routes. De eerste is een aangepaste TURP, waarbij de chirurg weefsel rond de blaashals of rond de uitmonding van de zaadleiders laat staan. In het overzicht uit 2019 behield 66 tot 91 procent dan een zaadlozing naar buiten.
Een meta-analyse uit 2026 van 16 studies met 1.493 patiënten vond dat sparende technieken de zaadlozing veel vaker behielden. Na zes tot twaalf maanden waren de plasklachten en de straal niet slechter. Langere vervolgdata ontbreken nog.
De tweede route laat de prostaat grotendeels intact. Bij de Urolift worden kleine implantaten geplaatst die de prostaatkwabben opzij houden. In een geblindeerde studie met 206 mannen kwam na de ingreep geen nieuwe ejaculatiestoornis voor. In een vergelijking met de TURP bij 80 mannen bleef de zaadlozing bij alle Urolift-patiënten behouden. Opdrachtgever van die studie was de fabrikant.
Aquablation, waarbij een waterstraal het weefsel wegneemt, kwam in een gerandomiseerde vergelijking met de TURP op 90 procent behoud. Alle getallen staan in de figuur hieronder.
De Rezum gebruikt stoom om prostaatweefsel te laten krimpen. In een gerandomiseerde vergelijking met de TURP, die de richtlijn aanhaalt, behield 98 procent na een jaar de zaadlozing. In een ander onderzoek, gefinancierd door de fabrikant, zagen de onderzoekers na vijf jaar geen klinisch relevant verlies van seksuele functie.
Er hoort een prijs bij. De richtlijn schrijft dat het plaseffect van de Urolift na twee jaar achterblijft bij dat van de TURP, en dat de kans op een tweede ingreep groter is. De Urolift past ook niet bij elke prostaat: de richtlijn noemt een volume onder 70 milliliter en geen middenkwab. Welke ingreep past, hangt af van de prostaat en van wat u het zwaarst laat wegen.
Na een operatie voor prostaatkanker
Bij een radicale prostatectomie ligt het anders. De hele prostaat wordt verwijderd, en daarna is er geen zaadlozing meer. De medische term is anejaculatie. Kanker.nl noemt het een droog orgasme: u komt klaar met alle gevoelens die daarbij horen, maar zonder zaadlozing. Na bestraling kan het ook ontstaan.
Een kind verwekken langs de natuurlijke weg kan dan niet meer. Kanker.nl raadt aan een kinderwens vóór de behandeling met de arts te bespreken.
Of dat gesprek plaatsvindt, is minder zeker. In een Amerikaanse vragenlijststudie uit 2025 onder 364 mannen van hoogstens 50 jaar, kort na de operatie, herinnerde 58 procent zich niet dat hun was verteld dat de zaadlozing zou verdwijnen. Van alle deelnemers wist 84 procent niet dat zaad vooraf kon worden ingevroren.
Ook het orgasme zelf kan veranderen. Een overzicht uit 2018 noemt urineverlies tijdens het klaarkomen bij 20 tot 93 procent van de mannen na deze operatie, en een uitblijvend orgasme bij 5 tot 70 procent. Die brede marges zeggen vooral iets over hoe slecht het is onderzocht: de meeste studies maken geen onderscheid tussen de zaadlozing en het orgasme.
Wat u vooraf kunt vragen
Bij een goedaardig vergrote prostaat zijn er vier vragen die het gesprek met de uroloog concreet maken. Hoe groot is de kans dat de zaadlozing verdwijnt bij de ingreep die u voorstelt? Werkt u met een sparende techniek? Welke andere ingrepen komen voor mijn prostaat in aanmerking, en wat lever ik daar aan plaseffect voor in? En wat betekent dit voor een eventuele kinderwens?
Het antwoord kan zijn dat een TURP toch de beste keuze is. Dan weet u in elk geval waarvoor u kiest.
Veelgestelde vragen
Kan ik na een TURP nog klaarkomen?
Ja. Het orgasme voelt bij de meeste mannen hetzelfde. Wat verandert is dat er weinig of geen zaadvocht naar buiten komt, omdat het de blaas in gaat. De eerste plas daarna kan troebel zijn.
Hoe vaak verdwijnt de zaadlozing na een TURP?
In gerandomiseerde vergelijkingen behield 34 procent na een standaard-TURP een zaadlozing naar buiten, dus bij ongeveer twee op de drie verdween die. Met een sparende techniek lag het behoud in de onderzochte reeksen tussen 66 en 91 procent.
Is het schadelijk als het zaad de blaas in gaat?
Nee. Het verlaat het lichaam met de urine. Wel kunnen de zaadcellen zo geen eicel bereiken, dus bij een kinderwens is het belangrijk dit vóór de operatie te bespreken.
Welke ingrepen sparen de zaadlozing?
Een aangepaste TURP, de Urolift en de Rezum-stoombehandeling behouden de zaadlozing vaker. Daar staat tegenover dat bij de Urolift het plaseffect volgens de richtlijn kleiner is en de kans op een tweede ingreep groter. Ze passen ook niet bij elke prostaat. De uroloog kan zeggen wat in uw geval mogelijk is.
Wat is het verschil met een operatie voor prostaatkanker?
Bij prostaatkanker wordt de hele prostaat verwijderd. Daarna is er geen zaadlozing meer: een droog orgasme. Bij een TURP blijft het zaadvocht bestaan maar gaat het vaak de verkeerde kant op.